در گرایش تدریجی به مسافرت هوایی نسبت به دیگر شیوه های حمل و نقل، تأثیر عوامل مختلفی نظیر افزایش جمعیت، رشد درآمد سرانه و مزایای ترجیحی، هزینه سفرهای هوایی را نباید نادیده گرفت. بنابراین از آنجا که حمل و نقل هوایی، سهمی عمده در توسعه اقتصادی کشورها دارد، راهکارهای اجرایی برای کاهش مصرف سوخت بخش هوایی کشور مورد مطالعه و بررسی قرار خواهد گرفت.
طبق تحقیقات مکتوب در اولین همایش بهینه سازی مصرف انرژی در بخش حمل و نقل، عوامل مؤثر بر کاهش مصرف سوخت بخش هوایی به شرح زیر است:

  • ترافیک هوایی



  • وزن هواپیما



  • مسافت و برد پروازی



  • تعمیر و نگهداری



  • مشخصات عملکرد و دینامیک پرواز



  • مشخصات آیرودینامیکی



  • به روز رسانی سیستم های پیشرانه هواپیما



  • نوسازی ناوگان



نقش فناوری طراحی هواپیما در کاهش مصرف سوختافزایش روزافزون جمعیت و بالا رفتن تقاضای سفر در کشور، موجب رشد مصرف سوخت در بخشهای مختلف حمل و نقل از جمله حمل و نقل هوایی شده است. همچنین با توجه به تأثیر مستقیم پارامترهای اصلی طراحی هواپیما بر میزان مصرف سوخت، به بررسی نقش فناوری طراحی هواپیما در کاهش مصرف سوخت هواپیماها پرداخته شده است. بررسی اثر طراحی هواپیما بر میزان مصرف سوخت از جمله پارامترهای اصلی در طراحی هواپیما، برد پروازی، وزن کل برخاست، وزن بار حمل شده، نیروی رانش، بارگذاری بال، ارتفاع پروازی، مصرف سوخت ویژه موتور و سرعت مسیر قابل ذکر است. به طوری که بروز تغییرات در هر یک از این پارامترها می تواند موجب اختلاف بسیاری در عملکرد هواپیماها شود. آنچه در طراحی هواپیما باید مورد توجه قرار گیرد، آن است ممکن است در زمان خاصی، هواپیمایی با قدرت کمتر مطلوب تر از هواپیمایی با سرعت پروازی بالا باشد.
از پارامترهای اساسی در طراحی هواپیما، انتخاب صحیح نوع موتور براساس ملزومات طراحی و تأمین مشخصات مطلوب و خواسته های مشتری است. برای مقایسه موتورها باید روی برخی مشخصات مطالعه و بحث صورت گیرد. این مشخصات عبارتند از:

  • قدرت تولید شده موتور هنگام برخاستن و حالت اضطراری نسبت به دمای محیط
  • قدرت تولید شده به وسیله موتور در حالت حداکثر سرعت افقی
  • مصرف سوخت ویژه موتور
  • وزن موتور
  • مشخصات توربین و کمپرسور


هواپیماهای تجاری امروزه به طور کلی با سه نوع موتور ساخته می شوند:
موتورهای توربوپرآپ، توربوفن، و توربوجت.
اصولاً موتورهای توربوفن مصرف سوخت کمتری نسبت به دو نوع موتور دیگر دارند. البته در مقابل، موتورهای توربوفن و توربوجت قابلیت تولید تراست های بالاتر و پرواز در ارتفاع و سرعت های بیشتر را نیز دارند که در این ارتباط نباید از صدای تولید شده به وسیله موتورهای توربوپرآپ در مقایسه با موتورهای توربوجت و توربوفن صرف نظر کرد.
امروزه به دلیل اهمیت کاهش مدت زمان پرواز و راحتی مسافران، مسافرت با هواپیماهای جت ترجیح داده می شود. در ناوگان هوایی کشور ما، تنها کمتر از ۲۰ درصد هواپیماهای ناوگان هوایی که شامل کمتر از ۱۰ درصد صندلی های موجود می باشد از نوع توربوپراپ هستند.
علاوه بر نوع موتور، عوامل دیگری از جمله؛ انتخاب هواپیمای مناسب با طول مسیر، مشخصات مأموریت مثل ارتفاع پرواز، تعداد صندلی، طول باند و غیره روی کارآیی کلی هواپیما از نظر مصرف سوخت تأثیر می گذارند.
در کشور ما حدود هشتاد درصد کل پروازهای مسافری به پروازهای داخلی اختصاص دارد. از نظر سوخت مصرفی در پروازهای داخلی نیز می توان گفت تقریباً ۶۵ درصد کل سوخت هوایی در پروازهای داخلی مصرف می شود. بنابر این بررسی شیوه مصرف سوخت و ارائه روش های کاهش میزان آن در پرواز های داخلی از اولویت خاص برخوردار است.
یکی از ویژگی های پروازهای داخلی از نظر مصرف سوخت، تطابق نوع و مدل هواپیما با طول مسیر (برد) است. مجموعه عوامل مختلف مؤثر در طراحی هواپیما باعث می شود به ازای افزایش برد(تا سقف برد هواپیما) میزان مصرف سوخت کاهش یابد.
روش های اجرایی برای کاهش مصرف سوخت در حمل ونقل هوایی بدین شرح است:

  • استفاده از هواپیماهای توربوپراپ برای مسیرهای کوتاه
  • مدرنیزه و به روز کردن مدیریت ترافیک هوایی
  • تشویق خلبانان در صورت داشتن پروازی کم مصرف
  • کاهش مناطق ممنوعه در مسیر پرواز هواپیما


در نتیجه، استفاده از هواپیماهای متوسط و دوربرد در مسافت های کوتاه می تواند منجر به افزایش سوخت ۵/۱ برابر شود. بنابر این استفاده از هواپیمای مناسب میتواند مصرف سوخت را به میزان قابل ملاحظه ای کاهش دهد.
از جمله راهکارهای اساسی دیگر در کاهش مصرف سوخت بخش هوایی، هدایت شرکت های هواپیمایی به استفاده از هواپیماهای توربوپراپ در مسیرهای کوتاه و کمک به تولید داخلی و ارتقای کیفیت طراحی آنهاست که می تواند موجب صرفه جویی قابل ملاحظه ای در مصرف سوخت شود. همچنین در صورت نداشتن امکان طراحی قویتر و مدرنتر، توجه به فن آوری موتور به عنوان یکی از عوامل مهم در مصرف سوخت هواپیما حائز اهمیت است.
هوایمایی کاسپین